Proactief zijn is veel meer dan een gunstige karaktertrek. Het is de meest basale en zelfs de belangrijkste eigenschap die mensen kunnen hebben om het leven vooruit te leven. In de komende weken en maanden zal ik daarom meerdere blogs schrijven over proactiviteit. Niet in de oorspronkelijke psychologische betekenis ervan, maar in de gangbare betekenis van ‘ Iets bewust doen om een situatie positief te beïnvloeden, in plaats van af te wachten tot iets gebeurt‘. Ik zal ingaan op het belang ervan in persoonlijke ontwikkeling en in leiderschap. Ook zal ik de complexiteit van de psychologische mechanismen achter het begrip weergeven en verduidelijken. Ik zal tips en voorbeelden geven die u kunnen helpen om de proactiviteit bij mensen in uw organisatie op te schroeven. Ik hoor genoeg leidinggevenden af en toe verzuchten dat ze graag meer proactieve medewerkers zouden willen hebben. Ik geef ze geen ongelijk. Maar leidinggevenden mogen zelf ook proactiever zijn. Daarom nodig ik u nu alvast uit om vaker op deze site terug te komen.

Proactiviteit is de toekomst

Heel de wereld schreeuwt om oplossingen voor de problemen waar wij al in zitten of op af stevenen. Denk maar aan de economische malaise, de groeiende kloof tussen arm en rijk, de onderdrukking van specifieke groepen mensen of de gevolgen van klimaatveranderingen. Op bedrijfsniveau, op landelijk niveau en op landen overkoepelend niveau wordt nog te veel geprobeerd om deze problemen aan te pakken met manieren die te weinig effect hebben. Die traag en geldverslindend werken. Die vasthouden aan manieren zoals ze het altijd al hebben gedaan. Maar, zoals Einstein al zei: “Je kunt problemen niet op hetzelfde niveau oplossen als waarop ze zijn ontstaan”.
Er is daarom meer nodig. Een andere manier van denken en vooral anders DOEN. En juist hiermee betreden we het terrein van de proactiviteit.

Breder perspectief

In zijn boek ‘De 7 eigenschappen van effectief leiderschap’ geeft Covey aan dat proactiviteit verband houdt met de tijdspanne tussen het moment waarop iemand door iets wordt geprikkeld en de daaropvolgende actie. Een onbewuste reactie, zoals in alle emoties een rotopmerking maken tijdens een heftige discussie, is zeker niet proactief. Bij proactiviteit komt iemand welbewust en met een positieve intentie tot actie. De proactieve persoon kijkt vooruit en overweegt zoiets als “Wat is het beste dat ik kan doen om een omstandigheid, een proces of een resultaat te verbeteren?” Wat dan ‘het beste’ is, hangt af van de waarden en principes waar zij vanuit gaan. Proactieven zijn daarom vooral ook waarde gedreven. Ik zal daar later op terugkomen.

In het voorafgaande lijkt het alsof proactiviteit een vrij momentaan gebeuren is; van prikkel via bewuste beslissing tot actie. Maar een actie in het nu kan pas (veel) later effect hebben. Het kan zelfs ogenschijnlijk helemaal geen effect hebben, omdat het voorkomt dat op een later tijdstip een mogelijk ongunstige(r) situatie ontstaat. De proactieve persoon zal dat lange termijn effect in de tijd tussen prikkel en actie altijd aanvoelen. Iemand die bijvoorbeeld ziet dat een beloofde levertermijn niet gehaald kan worden en vervolgens besluit om de klant te bellen, voelt wel degelijk aan dat zijn actie gunstig zal zijn voor het behoud van de relatie op termijn. We mogen daaruit concluderen dat proactieven anticiperen op korte én op lange termijn. Ze voelen goed aan -of weten- dat actie nú gunstig is voor later.

Gunstige neveneffecten

Proactief gedrag is vanuit bovenstaande overwegingen niet alleen een voordeel in de werkomgeving. Niet voor niets zegt Covey dat proactieven vooral de regisseurs zijn van hun eigen leven. Omdat ze vanuit positieve waarden kunnen denken en de lange termijn aanvoelen, kunnen ze in het nu bewuste keuzes maken, besluiten nemen en actief zijn. Zij beseffen dat er altijd wel dingen of omstandigheden te verbeteren zijn. Ze zijn er alert op en zoeken oplossingen. Is het niet voor henzelf, dan wel voor anderen. En hoe vaker ze dit doen, hoe creatiever ze worden. Dit alles heeft een enorm gunstige uitwerking op ieder levensaspect. Of dit nu binnen of buiten het werk ligt. Je bent nu eenmaal niet alleen tijdens werktijd proactief.

Proactieven zullen ook een betere balans weten te vinden tussen werk en privé. Ze maken tijd voor het gezinsleven, voor de eigen persoonlijke ontwikkeling, voor hun gezondheid en voor andere interesses. Ze zullen niet eindeloos veel tijd besteden aan zaken die niet in hun waardensysteem passen. Dat maakt ze efficiënter en effectiever dan de gemiddelde mens. Uiteindelijk zullen alle grote en kleine beslissingen die zij nemen een positief effect hebben op henzelf, op anderen en op hun leef- en werkomgeving.

Proactiviteit maakt mensen veel bewuster van hun gedrag. Het versterkt de emotionele controle in situaties en het zelfvertrouwen. Het is daarom een eigenschap die te waardevol is om niet verder te ontwikkelen. Wat daar voor nodig is, ga ik in de volgende blogs beschrijven.


Reageer

  • (will not be published)