Er komt steeds meer overtuigend bewijs voor de hypothese dat het effectief aanleren van ander gedrag veel meer een kwestie is van ‘gewoon doen’ dan van theorie. Je hoeft er ook niet emotioneel rijp voor te zijn. Sterker nog: juist door het nieuwe gedrag gewoon te doen veranderen je gevoelens. Door een glimlach op je gezicht te zetten, blijk je je beter te gaan voelen. Door mooie kleding aan te trekken, voel je je ook beter. Emotie volgt dus gedrag en niet andersom.

1959

Een van de meest spectaculaire experimenten op dit gebied werd reeds in 1979 gedaan door Prof. Ellen Langer. Zij bracht een aantal 80-jarigen een week lang onder in een omgeving die in alles 1959 uitademde, dus 20 jaar terug in de tijd. Zelfs het ‘nieuws’ op TV was van die tijd. De oudjes werd gevraagd zich te gedragen alsof het nog 1959 was. Ze werden daarbij, ondanks hun gebreken, aan hun lot overgelaten en moesten de week zo goed mogelijk door zien te komen. Aan het einde van die week leek het alsof de deelnemers een verjongingskuur hadden ondergaan. Zowel geestelijk als lichamelijk bleken ze significant tot meer in staat dan een week daarvoor.

Ze scoorden beter op geheugentests en cognitieve vaardigheden. Ook hun zelfvertrouwen bleek toegenomen. Reumatische aandoeningen verminderden, het loopvermogen verbeterde en zelfs het hoorvermogen, het zicht en de bloeddruk verbeterden ten opzichte van de controlegroep. (Zie hier voor een uitgebreider BBC-verslag.)

You can…Just do it

Het verschijnsel dat gedrag veel meer dan alleen gevoel aanstuurt wordt door de bekende Engelse psycholoog Richard Wiseman het ‘As if’ principe genoemd. In zijn nieuwste boek ‘Rip it up‘ staan inspirerende voorbeelden op het gebied van geestelijke en lichamelijke gezondheid, creativiteit en persoonlijke effectiviteit. In de lente van 2014 verscheen ook een boek van hoogleraar Roos Vonk over de psychologische én praktische kant van het ‘gewoon doen’: “Je bent wat je doet“. Een echte aanrader.

Ook mijn persoonlijke levenservaringen wijzen sterk in de richting van Wiseman’s en Vonk’s gelijk. Een mooi voorbeeld dat ik me herinner is dat ik eens onverwacht een ‘ronde-tafel’ discussie moest leiden in Boekarest bij een bijeenkomst van Klinisch Chemici. Ik had slechts een kwartier voorbereiding en voelde me daardoor onzeker. Toen herinnerde ik mij een uitspraak van een van mijn Amerikaanse collega-managers: “You can…Just do it”. En zo geschiedde…tot volle tevredenheid van de vele aanwezigen.

Weinig theorie, veel praktijk

Als we het ‘As if’-principe doortrekken naar het ontwikkelen van mensen, dan pleit dit eerder voor een minimum aan voorafgaande theorie en een maximum aan praktijk dan voor de gangbare methode; eerst uitgebreide theorie, dan praktijk. Het moment waarop iemand de uitgebreidere theorie tot zich wil nemen kan deze veel beter zelf bepalen. Een ‘on the job’-coach moet voornamelijk de praktijk faciliteren en zelf kunnen verhalen uit de praktijk. Hij moet de stof kunnen visualiseren en verlevendigen binnen de praktijk van de deelnemer. Hij moet de deelnemer het gewenste gedrag laten doen en er feedback op kunnen geven. Praktijkervaring van coaches, zo mogelijk in soortgelijke markten als dat van de deelnemers, is dus een ‘must’; een absolute voorwaarde voor maximaal leerrendement.